تبلیغات
تاریخ ، تمدن و فرهنگ ایران - اشکانیان
تاریخ ، تمدن و فرهنگ ایران
پاینده ایران » زنده باد آزادی » جاوید ایران زمین
تاریخ ایران - فرهنگ و آداب پارسیان - امپراطوری ایران - پارسیان نیک اندیش - تمدن ایرانی - مقالات و حکایت های تاریخی ایران باستان - زن در ایران باستان - هخامنشیان

اشکانیان

سه شنبه 23 تیر 1388

نویسنده: اهورا مزدا | طبقه بندی:تاریخ ایران باستان، 

 اشکانیان

 ابتدای کار اشکانیان

احیا گر استقلال در برابر سلوکیان ، قوم پارت بود . این قوم از جمله اقوام ایرانی ساکن در شمال شرقی فلات ایران بود . سرزمین آنان که در سمت مشرق دریای خزر قرار داشت و تا شمال خراسان امتداد می یافت پرتوه نامیده می شد . کار پارت ها دامداری بود مانند نخستین سالهای ورود آریایی ها به ایران ، زنذگی کوچ نشینی و رمه گردانی داشتند . به همین جهت جامعه آنان متشکل از عشایر و قبایل بود . آنان مردمانی سوارکار و جنگجو بودند . به خصوص در بکار بردن تیر و کمان هنگام اسب سواری تاختن مهارت بسیار داشتند . به همین جهت سوارکاران و نیروی سواره پارتها مقام مهمی داشتند . جنگاوران ( اسواران ) مقام و موقعیت خود را پیش از هر چیز به دلیل تاکید و توجه پارت ها بر اخلاق جوانمردی و سلحشوری دارا بودند . جنگاوران بر طبق رسم پارت ها بایستی علاوه بر مهارت در فنون جنگ ، دارای اخلاق و صفات پسندیده و از خانواده ای اصیل و معروف می بودند . به گروهی از جنگاوران ( اسواران ) پهلوان می گفتند . پهلوانان که برگزیدگان و فرماندهان نظامی قبایل پارت بودند . درمیان پارتها احترام فراوانی داشتند .

 

قیام اشک علیه سلوکیان

در حدود 70 سال پس از تاسیس دولت ، سلوکیان ، یکی از پهلوانان سرزمین پارت به نام اشک ، علیه آنان قیام نمود اشک در میان پارتها مقام فرمانروایی داشت و مورد احترام بود . اگیزه قیام او علاوه بر استقلال طلبی و بیگانه ستیزی ، تنفر شدیدی بود که او از رفتار زشت و خودپسندانه حکام سلوکی داشت .

اخلاق ناپسند حکام سلوکی در نزد پارتها که سخت پایبند اصول مردانگی و سلحشوری بودند بسیار ناگوارمی امد و به همین جهت اشک ، پارتها را به قیام فرا خواند و اعلام استقلای نمود .

قیام اشک در سال 248 ق. م آغاز شد و این زمان بسایر مناسب بود . زیرا یکی از مهمترین استانهای دولت سلوکیان به نام بتختر نیز ادعای استقلال نموده بود . استان باختر در مشرق قلمرو قرار داشت و حاکم آن یکی از سرداران دولت سلوکی بود .

هنگامیکه اشک قیام نمود ، دولت سلوکی نیروی بزرگی برای درهم شکستن او اعزام کرد . اما سواره نظام اشکانی به آسانی با مهارت به نواحی بیابانی عقب نشینی کرد و سپاه سلوکی پس از مدتی سرگردان در بیابانها ناچار به بازگشت شد .

عدم همراهی دولت باختر با سلوکیات ، در رهایی پارتها از خطری که آنان را تهدید می کرد بسیار موثر بود .

پس از اشک برادرش تیرداد به مبارزه علیه سلوکیان ادامه داد و به احترام او خود را اشک نامید . پادشاهان پس از او نیز بر خود نان اشک نهادند . در نتیجه دولت و سلسله ای که اشک بنیان گذارد به سلسله اشکانیان معروف شده است .

 استقرار پادشاهی اشکانی

از هنگام قیام اشک تا اخراج کامل سلوکیان از ایران بیش از صد سال طول کشید  ، زیرا دولت سلوکیان با تمام توان برای ادامه حکومت خود بر ایران تلاش می کرد و بارها با اشکانیان جنگیدند . با این حال اشکانیان به تدریج از نواحی شرقی ایران به سوی مرکز کشور پیشروی کردند و پس از یک رشته جنگ سخت بر نواحی غربی ایران یعنی نواحی کوهستانی زاگرس مسلط شدند . پیشروی سواره نظام اشکانی در غرب ایران چون با حمله حکام مصر به دولت سلوکی همزمان شد سرعت بیشتری یافت . سلوکیان که از سمت مصر مورد حمله قرار گرفته بودند به تدریج سراسر ایران را از دست دادند و سرانجام در حدود سال 140 ق . م با شکست از اشکانیان به غرب رود فرات عقب نشینی کردند . بدین ترتیب سلوکیان از ایران رانده شدند و سلوکیه پایتخت سابق آنان مقر دولت اشکانی گردید.

دولت سلوکی که در این احوال گرفتار یک دشمن پر قدرت جدید به نام روم شده بود ، دیگر نتوانست کاری علیه اشکانیان انجام دهد و سرانجام به دست رومیان منقرض شد . پیروزی نهایی اشکانیان بر سلوکیان توسط ششمین پادشاه اشکانی به نام مهرداد صورت گرفت . مهرداد علاوه بر فتح نواحی غربی ایران توانست قلمرو خود را در سمت شرق نیز گسترش دهد . در این زمان اقوام صحراگرد به دولت باختر حمله کرده بودند . مهرداد از این فرصت استفاده کرد و به دولت باختر حمله بر و نواحی وسیعی از شرق ایران را تصرف کرد .بدین ترتیب حدود قلمرو اشکانیان را به مرز هند رسانید .

مشکل بزرگ اشکانیان برای حکومت بر ایران ، حکومت های مستقل ایات هایی چون پارس و آذربایجان و ارمنستان بود . زیرا دولت هایی که بزرگان ایرانی در آنجا داشتند در زمان سلوکیان تقریبا مستقل بودند و فقط مالیات به سلوکیان می پرداختند . پس از سلوکیان آنان حاضر به قبول اطاعت از اشکانیان نبودند و همچنان خواهان حفظ استقلال خویش بودند . بنابراین به شدت در برابر اشکانیان ایستادگی می کردند . در نتیجه اشکانیان فقط تعدادی از آنان را مغلوب و مطیع خویش ساختند و مجبور شدند استقلال داخلی آنها را بپذیرند . بدین ترتیب تعدادی از ایالت های کشور ایران در زمان اشکانیان نیمه مستقل بودند و فقط وظیفه داشتند به پادشاه اشکانی احترام کرده ، در هنگام جنگ یاری دهند . این شیوه حکومت را به دلیل استقلال داخلی تعدادی از ایالت ها ، حکومت ملوک الطوایفی می نامند . در حکومت ملوک الطوایفی اشکانیان ، پادشاه اشکانی ، برای حفظ قدرت خود می بایست با ملوک الطوایف همراهی می کرد . از آنجا که تعدادی از ملوک الطوایف خود از بزرگان اشکانی بودند ، مجلس به نام مجلس مهستان به وسیله آنا تشکیل می گردید که برای مسائل مهم کشور تصمیم گیری می نمود . این مجلس مرکب از بزرگان کشور ، موبدان ، شاهزادگان بود .

 تاریخ سیاسی اشکانیان

هنگامی که اشکانیان مشغول بیرون راندن جانشینان اسکندر در ایران بودند . دولت روم نیز از جانب اروپا قلمرو جانشینان اسکندر در یونان و مصر را مورد تعرض قرار داد . پس از تصرف مصر و یونان ، رومیان متوجه آسیای صغیر و شام شدند و در آنجا بقایای دولت سلوکیان را نیز منقرض ساختند و بدین ترتیب ایران و روم با یکدیگر همسایه شدند و رود فرات مرز میان دو همسایه محسوب گردید .

دوران آرامش در مرزهای ایران و روم چندان نپائید و بزرودی میان دو کشور جنگ های طولانی و شدید در گرفت . به طوری که جنگ با روم و یا روابط آن کشور از مهمترین مسائل خارجی دوره اشکانی گردید . رومیان که در صدد توسعه متصرفات خود در آسیا بودند ، مهاجم و مقصر اصلی در این جنگ ها به شمار می آمدند و بارها لشکرهای آنان مرزهای غربی ایران را مورد تعرض قرار داد . به طوری که اکثر پادشاهان اشکانی جنگ هایی با رومیان داشته اند . از مهمترین جنگ های ایران و روم در دوره اشکانی جنگ حران است . این جنگ در سال 53 ق . م و در زمان اورد سیزدهمین پادشاه اشکانی رخ داد . جنگ با تجاوز یکی از سرداران روم به نام کراسوس به مرزهای ایران آغاز شد . کراسوس که امیدوار بود پادشاه ارمنستان او را یاری دهد بی محابا پیشروی را آغاز کرد . برای مقابله با او سورنا از سرداران و فرماندهان زیرک اسواران به میدان جنگ فرستاده شد . کراسوس در میدان نبرد فریب عقب نشینی سواران سورنا را خورد و به پیشروی ادامه داد اما طولی نکشید که گرفتار عملیات جنگ و گریز سواران ایرانی شد و سپاه سرگردان و خسته او سرانجام در دام کمین سورنا افتاد . عاقبت طی جنگ شدیدی در نزدیکی شهر حران در سواحل فرات ، کراسوس و تعداد زیادی از سربازان رومی کشته و بقیه نیز اسیر شدند .

نبرد حران با وجود آنکه به پیروزی کامل ایرانیان منجر شد لیکن به معنای پایان جنگ نبود زیرا در پی آن رومیان لشکرهای فراوان با فرماندهان معروفی را عازم مرزهای ایران کردند . در جنگ هایی که پس از جنگ حران صورت گرفت گاهی ایرانیان و گاهی رومیان غالب بوده اند . بعضی از اوقات طرفین به صلح نیز رضایت داده چندی را به آرامش سپری می کردند . در اواخر دولت اشکانی رومیان با استفاده از مشکلات داخلی ایران توانستند در بعضی مناطق پیشروی نمایند لیکن هیچگاه به غلبه قطعی بر اشکانیان موفق نشدند .

از مهمترین مسائل میان ایران و روم مسئله ارمنستان بود . ارمنستان که از ایالات مرزی ایران با روم بود از اوایل دولت اشکانی دولتی با استقلال داخلی داشت و پادشاه آن از پادشاه اشکانی اطاعت می نمود . اما چون میان شاهزادگان آن برای رسیدن به قدرت اختلاف بروز کرد رومیان فرصت یافتند تا در آنجا نفوذ کنند . مداخله رومیان در ارمنستان که به منظور یافتن متحدی در آسیا بود مقابله دولت اشکانی را به دنبال آورد . از آن پس خاک ارمنستان عرصه جنگ های سختی میان طرفین گردید که تا پایان دولت اشکانی ادامه یافت .

آنچه که پیروزی در ارمنستان را برای پادشاهان اشکانی مشکل می ساخت مسیحی شدن مردم آن ایالات بود . حضرت عیسی ( ع ) مقارن با حکومت فرهاد چهارم ، چهاردهمین پادشاه اشکانی در فلسطین ظهور کرد . در آن زمان فلسطین از متصرفات دولت روم بود و طولی نکشید که تعالیم آن حضرت در قلمرو روم گسترش یافت و به ایران نیز رسید و پیروانی یافت . از جمله ایرانیان ارمنی که مسیحی شدند شخصی به نام گریگوری بود . او توانست مسیحیت را در میان ارامنه گسترش دهد . با مسیحی شدن مردم ارمنستان دولت روم کوشید تا آنرا از دولت اشکانی جدا سازد ، زیرا اشکانیان بیشتر زرتشتی بودند .

مشکلاتی که اشکانیان در مورد ارمنستان داشتند با شدت کمتری در مرزهای شرقی نیز وجود داشت ، در مرز ایران و هند ، در زمان اشکانیان ایالتی به وجود آمد که به نام دولت آن آنرا دولت هندو پارتی می نامیدند . در این دولت اگر چه شاهزادگان اشکانی حکومت داشتند ، لیکن نفوذ فرهنگ و اقوام هندی در آن بسیار بود . چنانکه اکثریت سکنه آنرا بودائیان تشکیل می دادند .

در نتیجه در فرصت هایی که برای حکمرانان آن فراهم می گردید درصدد جدایی از دولت اشکانی بر می آمدند . بجز مسئله هندوپارتی ، مرزهای شرقی ایران در زمان اشکانیان تحولات دیگری را نیز شاهد بود . از جمله آنکه در اوایل دولت اشکانی ، سکاها به خراسان حمله ور شدند و به سمت جنوب پیشروی کردند و در قسمتی از شرق ایران که به نام آنان سکستان و سپس سیستان نامیده شده ساکن شدند . سکاها پس از چندی مغلوب و مطیع شدند ، لیکن مهاجمان صحراگرد بعدی که کوشان نام داشتند توانستند در قسمتهایی از افغانستان کنونی دولتی به نام دولت کوشانی به وجود آوردند . این دولت قلمرو خود را به سمت هند گسترش داد و تحت تاثیر فرهنگ هند ، آئین بودا را پذیرفت . دولت کوشانی اگر چه سرانجام تحت نفوذ دولت اشکانی در آمد لیکن موجب رواج وسیع آئین بودائی در شرق ایران گردید .

 اوضاع داخلی

دولت اشکانی بر اساس ملوک الطوایفی اداره می شد ، طولی نکشید که از میان ملوک الطوایف چندین خاندان قدرتمند پیدا شدند که بسیاری از مقامات کشوری و لشکری و نیز املاک را تصاحب نمودند . این خاندانها که از خانواده های قدیمی ایرانی بودند هم در دربار و مجلس مهستا نفوذ بسیار داشتند و هم در ایالات املاک و رعایای فراوان دارا بودند . این خاندانها با استفاده از رعایای خود و تجهیزات آنان سواره نظام ( اسواران ) معروف دوره اشکانی را تشکیل می دادند . سورنا فاتح جنگ حران از خاندان سورن بود . این خاندان املاک بسیار و لشکریان فراوان داشت . خاندان مهران نیز از خاندان های مهم دوره اشکانی بود و با خاندان اشک پیوندهای بسیار داشت . خاندان ساسان نیز از خاندان های معروف بود که بیشتر اعتبار آن به خاطر اشتغال به امور دینی بود . از این خاندان چون اردشیر به مقام ارگبذی که از مقامات مهم اسواران بود رسید ، بر اهمیت آن افزوده شد .

در مجلس مهستان بزرگان کشور یعنی پهلوانان و موبدان و دبیران منسوب به خاندانهای بزرگ ، شاه اشکانی را تعیین می کردند و تاج بر سرش می گذاشتند . به همین جهت رقابت و دسته بندی میان خاندانهای بزرگ برای به تخت نشاندن شاهزادگان طرفدار خود و در اختیار گرفتن مقامات مهم مدام در جریان بود به طوریکه بارها دربار اشکانیان صحنه قتل و دسیسه گردید و بساری از بزرگان جان خود را از دست دادند . این امر و نیز نکته که دولت اشکانی برای حفظ قدرت و موقعیت خود متکی به خاندانهای بزرگ بود موجب شد تا به تدریج آن دولت ضعیف گردد و ایالات ها بر اختیارات و استقلال خویش بیفزایند . در چنین شرایطی اردشیر ساسانی توانست از حمایت خاندانهای بزرگ ایرانی برخوردار شود و اسباب سقوط اشکانیان را در سال 224 میلادی فراهم سازد .

 فرهنگ و تمدن عصر اشکانی

خط و زبان - اشکانیان در حدود 470 سال حکومت کردند . این دوره طولانی برای فرهنگ و تمدن ایران باستان دارای اهمیت خاصی است . نظام اجتماعی و فرهنگی دوره اشکانی علاوه بر دوره 470 ساله اشکانیان در دوره سلسله ساسانی که حدود 400 سال عمر کرد ، ادامه یافت . درحقیقت سلسله ساسانی که با سرنگون ساختن اشکانیان به قدرت رسید ، فقط نظام اداری و سیاسی را عوض کرد و تغییر چندانی در مسائل بنیانی اجتماعی ، فرهنگ و اقتصاد ایران به وجود نیاورد .

زبان ایران در زمان اشکانیان زبان پهلوی بود . زبان پهلوی به فارسی میانه نیز موسوم می باشد . زیرا زبان ایران در دوره سلسله قبلی یعنی هخامنشیان ، فارسی قدیم بوده است . زبان پهلوی که از دوره اشکانیان رایج گردید در دوره ساسانیان نیز رایج بود . اما پس از سقوط دولت ساسانی زبان فارسی دری در ایران رایج گردید که به فارسی نوین نیز معروف می باشد . به دلیل آنکه زبان پهلوی ، میان فارسی قدیم و فارسی نوین قرار دارد به فارسی میانه معروف شده است .

از دوره اشکانی اشعار ، داستانها و کتب چندی به زبان پهلوی باقی مانده است . خطی که زبان پهلوی را با آن می نوشتند خط آرامی بود . خط آرامی که در دوره هخامنشی برای نوشتن اسناد اداری مورد استفاده قرار می گرفت در این زمان رواج بیشتری یافت . دبیران که عهده دار امور ادارات بودند از آن خط اطلاع داشتند موبدان نیز برای نوشتن بعضی از کتب مذهبی از آن خط استفاده می کردند .

 دین و اخلاق

در اوایل دوره اشکانی مهر پرستی ( میترائیسم ) در ایران رواج بسیار داشت . مهر پرستی در اوایل ورود آریایی ها میان آنها رایج بود و بیشتر در میان دامداران و جنگاوران طرفدار داشت . اشکانیان نیز که در ابتدا زندگی شبانی و خصوصیات جنگاوری و پهلوانی داشتند ، بیشتر مهرپرست بودند . در این زمان مهر پرستی دیگر به مانند گذشته آئین ساده ای شامل پرستش خورشید و قربانی حیوانات نبود بلکه دارای پیچیدگی بسیار شده بود و با قائل شدن به مراحلی برای تربیت پیروان خود به آنان آموزش اخلاق و آداب پهلوانی می داد .

مدتی پس از تاسیس سلسله اشکانی دین زرتشتی رواج فراوان یافت . دین زرتشتی که سالها پیش به وجود آمده بود در این زمان سراسر ایران را فرا گرفت و موبدان در مجلس مهستان حضور یافتند . موبدان که طبقه دانشمند جامعه اشکانی بودند اداره آتشکده ها و معابد زرتشتیان را نیز در اختیر داشتند . از جمله معابدی که بسیار مورد توجه قرار داشت معبد آناهیتا بود . از معابد مشهور آناهیتا یکی معبد آناهیتا کنگاور و دیگری معبد آناهیتا در استخر بود . در اواخر دوره اشکانی ریاست معبد آناهیتا در شهر استخر را موبدی به نام ساسان بر عهده داشت .

 اشکانیان و حماسه ملی ایران

از یادگارهای فرهنگی مهم دوره اشکانیان ، داستان پهلوانان آن دوره است . داستان پهلوانان دوره اشکانی در کتاب مشهور شاهنامه نقل شده است . شاهنامه را فردوسی، شاعر معروف در قرن پنجم هجری بر اساس داستانهایی که از قدیم به جا مانده بود به نظم در آورد . شاهنامه که از قدیم ایران باستان را به صورت داستانی بیان کرده است ، در بردارنده شرح حال پهلوانان و اعمال آنان می باشد از جمله پهلوانانی که در شاهنامه از آنان سخن به میان آمده است گودرز می باشد .

گودرز رئیس یک خانواده بزرگ از اشکانیان بوده و تعداد زیادی از افراد خانواده اش چون گیو و بیژن از پهلوانان معروف آن عصر بوده اند .

 رستم

از پهلوانان معروف شاهنامه می باشد . رستم از خاندان زال بوده که با خاندان گودرز خویشاوند بوده است . خاندان زال حاکم منطقه سیستان بوده اند .

  منبع : تاریخ ایران

  عکس : آرشیو

نظرات() 
Generic cialis
یکشنبه 19 فروردین 1397 03:57 ق.ظ

Amazing plenty of good advice!
prezzo cialis a buon mercato cialis daily dose generic cialis bula cialis generico en mexico buy online cialis 5mg cialis tadalafil online cialis generique cialis generic prices on cialis 10 mg tadalafil tablets
Cialis 20 mg
جمعه 3 فروردین 1397 07:10 ق.ظ

Kudos. Quite a lot of info.

cialis 200 dollar savings card generic low dose cialis generic cialis pro we recommend cheapest cialis deutschland cialis online usa cialis online canada discount drugs cialis viagra or cialis buying brand cialis online cialis patent expiration
Jan
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:58 ب.ظ
Hello to every body, it's my first go to see of this blog; this webpage
consists of remarkable and genuinely fine stuff for readers.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : اهورا مزدا

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان

← صفحات جانبی


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :