تاریخ ، تمدن و فرهنگ ایران
پاینده ایران » زنده باد آزادی » جاوید ایران زمین
تاریخ ایران - فرهنگ و آداب پارسیان - امپراطوری ایران - پارسیان نیک اندیش - تمدن ایرانی - مقالات و حکایت های تاریخی ایران باستان - زن در ایران باستان - هخامنشیان

تاریخ و فرهنگ سیستان و بلوچستان

شنبه 20 تیر 1388

نویسنده: اهورا مزدا | طبقه بندی:ایران شناسی، 


تاریخ و فرهنگ سیستان و بلوچستان

چنین گفت رستم به دستان سام 

که من نیستم مرد آرام و جام 

چنین یال و جنگهای دراز 

نه والا بود پروریدن به ناز

و زان روی زال سپهبد به راه 

سوی سیستان باز برد آن سپاه 

شب و روز با رستم شیر مرد 

همی کرد شادی و هم باده خورد 

سیستان و بلوچستان در زمان باستان




سیستان در کتابهای تاریخ به سرزمین رستم دستان مشهور است . آنچه مسلم است سیستان در زمان هخامنشیان بسیار آباد تر از امروز بوده است . در کتیبه های داریوش بزرگ در کرمانشاه نام آن برده شده است . داریوش بزرگ از رخج به نام سیستان ایران نام می برد . این شهر آریایی همان گدروسیا باستانی یونانی ها است . اسکندر شرح لشگر کشی هایش را به گدروسی در تاریخ ثبت کرده است . وی از دریانوردی فرمانده اش به نام نیارخوس در دریای مکران ( دریای عمان ) نام برده است . ولی قدیمی ترین نامی که بر این نواحی بلوچستان داده شده است مکا می باشد . نوشته های هرودوت مورخ یونانی دلیل محکمی بر این باور است . مکا یا سیستان و بلوچستان کنونی ساتراپ چهاردهم شاهنشاهی گسترده هخامنشی بوده است . جغرافی دان نامدار بطلیموس بلوچستان را به دو بخش می داند که نیمی متعلق به ایران و نیمی دیگر به هند تعلق داشته است و کشوری به نام پاکستان وجود خارجی نداشته است . نام سیستان در پیش از اسلام بیشتر به همان گروسی خوانده می شده است ولی پس از حمله اعراب به ایران مکوران - مکران - مک کران خوانده شد . دریای عمان نیز نام ساختگی برای کشور عمان امروزی است و در بسیاری نقشه های باستانی دریای مکران نام داشته است . فردوسی بزرگ بلوچ ها را جزوی از ارتش کیخسرو شاه ایران نامیده است . جای دیگر از جنگ بلوچها با انوشیروان سخن میگوید . قوم جت مشهور ترین اقوامی هستند که در این سرزمین ساکن بودند .

بند  10- از کتیبه جهانی بیستون
داریوش شاه گوید : آن وهیزدات که خود را بردیا ( فرزند کوروش بزرگ ) می خواند او سپاه به رخج ( سیستان ) فرستاده بود . برعلیه وی "وان نام پارسی" بنده من شهربان رخج و مردی را سردار آنها کرده بود . . . داریوش می گوید بعد از نبرد با بردیای دروغین همه دž5;وغگویان و شورشیان اش را شکست دادم و فرمانروای رخج شدم .

کتیبه داریوش بزرگ در نقش رستم
به خواست اهورامزدا این است شهرهایی که من جدا از پارس متعلق به ایران کردم . بر آنان حکمرانی کردم .آنچه از طرف من به آنان گفته شد آنرا کردند . قانون من است که آنان را نگه داشت : ماد - خوزستان - پارت - هرات - بلخ - سغد - خوارزم - زرنگ - رخج - ث ت گوش - گندار - هند - سکائیهای هوم نوش - سکائیهای تیز خود - بابل - آشور - عربستان - مصر - ارمنستان - کپد و کیه - سارد - یونان - سکائیهای ماورای دریا - سکودر - یونانیهای سپر روی سر - لیبیها - حبشیها - اهالی مک - کارائیها
یکی گرز دار از نژاد همای
به راهی که جستیش بودی بپای
سپاهش ز گردان کوچ و بلوچ
سگالیده جنگ و بر آورده خوچ
و پیرامون مکران فردوسی بزرگ چنین فرموده است :
از ایران بشد تا به توران و چین
گذر کرد از آن پی به مکران زمین
خراسان و مکران زمین پیش توست
مرا شاد کامی کمی و بیش توست
بر شاه مکران فرستاد و گفت
که با شهریاران خرد با جفت

همه شهر مکران تو ویران کنی
چو بر کینه آهنگ شیران کنی
در حدود سال  128  پیش از میلاد سیستان توسط سکاها فتح شد و نام شهر بر پایه تصرف سکاها سیستان گذاشته شده است به معنی محل سکاها . در این سال اردوان دوم شاهنشاه مسن ایران بود که هنوز دولتشان قدرت کافی برای مقابله در برابر تجاوزات بیگانگان را نداشتند . ولی بعدها به یکی از قطب های قدرتمند آسیا تبدیل شدند . اردوان در سال  124  پیش از میلاد درگذشت .
مهم ترین سند مکتوبی که پیرامون سیستان و بلوچستان موجود است متن پهلوی دوره ساسانی است . در بخش شهرهستانهای ایران در دوره ساسانی نیز اشاره کوتاهی به سیستان شده است ولی در قسمت شگفتی ها سیستان مورخین ساسانی چنین نگاشته اند :
شگفتی و ارزشمندی سرزمین سیستان نسبت به دیگر شهرهای ایران از روی بیشتر است :
- به دلیل آنکه رود هیرمند و دریای فرزدان و دریای کیانسه و کوه اوشد اشتار اندر سرزمین سیستان قرار دارد .
- زایش و پرورش هوشیدر و هوشیدرماه و سوشیانس زرتشت اسپنتمان که از آن ما را خبر داده است و رستاخیز خواهد شد از این سرزمین است .
- یکی آنکه بر تخمه و نژاد کیانی در این سرزمین گزند وارد آمد .
- از فرزندان فریدون - سلم که کشور روم و توچ که ترکستان را شاهی می کرد ایرج که ایران را شاهی می کرد کشتند و از فرزندان ایرج به جز کنیزی هیچ کس نماند .فریدون به دریای فرزدان در سیستان رفت و از اردویسوراناهید و دیگر ایزدان که مقام بزرگ داشتند برای باز بدست آوردن ایرانشهر و فره کیانی نیایش کردند .
- گشتاسب شاه دین را به دریای فرزدان روایی بخشید .
نخستین شاگردان زرتشت به سیستان و سپس به دیگر ممالک رفتند .
- چاشتن و رواداشتن دین اندر سیستان را اوستا نسک به نسک به دوده بهان فراز یافت .
- اسکندر گجستک چون به ایرانشهر سیستان رسید ایرانیان را که آئین مغ و آتش داشتند گرفت و کشت .
-----------------------------------------------------------
بن مایه : متون پهلوی - ترجمه آوانوشت - گردآورنده جاماسب جی دستور منوچهر جی جاماسب آسانا برگ  70  

 

 

 

 

 

سیستان و بلوچستان پس از اسلام

در سال  30  ربیع ابن زیاد حارثی فرمانده تازی با لشگری راهی سیستان شد . مردم ایران در جشن سیزدهم نوروز بودند و شادمانی میکردند . آبادی زالک در سیستان خاطره دهشتناکی در تاریخ ایران به حساب می آید . مسلمانان عرب مردان ده را یکی پس از دیگری کشتند و زنان را اسیر و برده کردند . در برخی نقاط شهر ها محاصره شدند و مردمان از گرسنگی از پای در آمدند و تسلیم شدند . سپس کرکویه - هیسون - نوک - زوشت - ناشروز - شراود یکی پس از دیگران ویران و قتل عام شدند . شهر زرنگ ( زرنج امروزی ) در سیستان مقاومت های بسیاری در برابر اعراب نمود . زرنگ از شهرهای بسیار مهم ایران محسوب می شده و داریوش بزرگ نیز در کتیبه اش به نام درنگیانا ذکر کرده است . این شهر پلی ارتباطی و تجاری ایران و هند محسوب می شده است .
بلاذری از کشتار سیستان چنین حکایت میکند:
ربیع ابن زیاد که مردی بلند قامت و سیاه چهره و خشک و چروکیده بود بعد از فتح سیستان قبل از آنکه مرزبان آن شهر را به حضور بپذیرد دیواری قطور از اجساد ایرانی بنا نهاد که صف عظیمی را تشکیل داده بود . وی در بالای این دیوار بر روی اجساد ایرانیان نشست و بعد از آن مرزبان سیستان را فراخواند و قر 575;ردادی را در آن حالت منعقد ساخت که مرزبان باید هزار جوان ایرانی را به همراه خراج سالیانه تحویل عربها دهد . بعد از آن ایرانیان از قرارداد سرباز زدند و دوباره لشگری راهی سیستان شد و اینبار  2000  هزار جوان اسیر و مبلغ  2  میلیون درهم از ایرانیان گرفتند . بعد از آن خراسان و نیشابور فتح سد و خراجهای بسیار سنگینی منعقد گشت . در سال  32  شخصی از خاندان کارن در خراسان پرچم مبارزه و طغیان بر ضد اسلام را بلند کرد . او با سپاهی که بالغ بر  40  هزار تن بود و متشکل بود از مردمان طبیس - بادغیس - هرات - کهستان و گرگان . بلاذری مینویسد : خاندان کارن با اسلام بنای جنگ نهاند و در شبیخونی از طرف عبدالله خازم فرمانده آنان به قتل رسید و مردمانش به کلی کشتار شدند
بعد از آن مردمان سیستان شوریدند و "امیر ابن احمر یشکری" که از قهرمانان عرب بود و کارگزار امام علی هم بود با شورش مردم از شهر بیرون شد و از پرداخت باج سرباززدند . بلاذری مینویسد بدلیل آنکه فتوحات داخلی ایران ثروتهای بیشتری را نسیب لشگریان اسلام مینمود آنان راضی به دفاع از جنگ های داخلی برضد علی نبودند و بیشتر مایل به گشودن شهرهای ایران بودند . او اضافه میکند : شهر زالک سیستان مردمانش پیمان شکنی کرده بودند . در آن زمان طایفه حسکه در سیستان از فرمانهای سپاه علی سرپیچی کردند . علی سوگند یاد کرد که  4000  تن از این طایفه را خواهم کشت . بلاذری یادآور میشود : راهزنی و غارتگری در زمان خلافت علی به اوج خود میرسد به طوری که به خود نام ( لصوص ) به معنای راهزنان داده بودند . امام علی "ربعی ابن کاس عنبری" را با  4000  تن روانه سیستان کرد . در این لشگر " حصین ابن ابی الحر عنبری " و " ثابت ابن ذی احره حمیری" حضور داشتند هنگامی که سپاه اسلام وارد سیستان شد مردمان حسکه به جنگ برخواستند . در آخر مردمان حسکه کشته شدند و ربعی سیستان را فتح نمود و عده زیادی از ایرانیان اسیر شدند . فیروز یکی از اسیران ایرانی بود که بعدها به شهرت زیادی رسید
در قرن سوم سیستان به زیر نفوذ صفاریان آمد و سپس سامانیان بر آنجا حکم راندند تا اینکه در عهده نصر دوم سامانی سیستان به یکی از اعقاب صفاریان واگذار شد .
با حمله ترکان مغول به ایران سیستان نیز از این فجایع دور نماند و به کلی ویران شد و سپس آل کرت حاکم سیستان شد .
تیمور لنگ که یکی دیگر از سرداران جنایتکار تاریخ نام گرفته است چون به سیستان رسید تمامی سد ها - کانالها و مناطق آباد و شهر نشین سیستان را ویران کرد .
در دوره عضدالدوه دیلمی و مسعود غزنوی چون شورش ها و غارتهایی از طرف بلوچها صورت گرفت آنان مجبور به لشگر کشی به مناطق کرمان و سیستان شدند تا شورشها را سرکوب نمایند .در سده دوازدهم یک خاندان هندی بر بلوچستان تسلط داشتند به نام راجه گان . رهبر این خاندان به نام کامبار برای جلویگری از تجاوز افغانها نبردی با آنان نمود و آنان را سرکوب کرد و قدرت بیتشری بدست آورد .
شاه اسماعیل صفوی سیستان را در سال  914  هجری قمری پوشش داد و حکمرانی نمود . تا آنکه فتنه شوم افغانها سایه بر سرزمین ایران نهاد و دوباره ویران شد تا آنکه نادر شاه آنجا و دیگر شهرهای ایران را رهایی بخشید .  در زمان نادرشاه افشار شاه قدرتمند ایران هنگامی که راهی هندوستان شد و به قندهار رسید لشگری را راهی بلوچستان کرد و آنان را با خود همراه نمود و عبدالله خان به اطاعت نادر در آمد . عبدالله خان در جنگ بانواب سند به قتل رسید و پسرش حاج محمد خان که شخصی ظالم بود جانشین اش شد . در همین حال برادر حاج محمد خان به نام نصیر خان با لشگر نادر راهی هندوستان شده بود تا با نادر همراهی کند . وی در بازگشت به ایران برادرش را کشت و خود حاکم سیستان شد . این وقایع در سال  1152  انجام گرفت . به طور کلی پس از نادر سیستان به زیر نفوذ احمد شاه درونی قرار گرفت و سپس جنگهای داخلی چهره شهر را تخریب نمود .

اشغال بلوچستان توسط انگلستان

در سنه  1254  ارتش انگلستان به افغانستان حمله نمود و مهراب خان حاکم وقت سیستان برای دفاع از مرزهای خود مشغول لشگر کشی به مرزها شد . انگلیس ها نیز از این امر خشمگین شدند و لشگری بزرگ را راهی طوایف کوهستانی بلوچستان نمودند و بسیاری را کشتند . در سنه  1854  ( 1271  هجری قمری ) عهد نامه ای به تاریخ  14  ماه می از سال  1854  برقرار شد و خان سیستان مجبور به قبول آن شد و به زیر سلطه کشور فخیمه انگلستان در آمد . قسمتهای بلوچستان پاکستان به نام بلوچستان انگلستان نام گرفت و انگلیس خطوط راه آهن و ساختمانهایی را در آنجا بنا کردند . مرزهای کنونی که بین بلوچستان انگلستان ( پاکستان ) و بلوچستان ایران مقرر شده است که در سال  1896  میلادی تصویب شد . مساحت بلوچستانی که متعلق به ایران شده است شامل  129500  کیلومتر مربع و قسمتی که جزو پاکستان شده است شامل  118600  کیلومتر مربع می باشد . این عهده نامه یکی دیگر از دخالتهای انگلستان در سرزمین ها و نژادهای ایرانی محسوب می شود و سندی بر خیانت این کشور بر ملت ماست . بلوچها بر پایه نژاد شناسان خود انگلیسی از ایرانیان هستند که برخی از آنها با ترکان آمیزش کرده اند . قدشان بلند و جمجه هایشان بیشتر به هفتاد و هشتاد می رسد . بینی ها بلند و برجسته دارند . رنگشان گندم گون است . از هندوها و افغانها نیز در بلوچستان ساکن هستند . ولی بخش عمده آنان به دو قسمت تقسیم می شوند یکی بلوچها و دیگری براهوئی ها که بیشتر بلوچها ساکن دشت های جنوبی پنجاب و شمال سند پاکستان کنونی هستند و براهوئی ها ساکن سیستان ایران . 
فردوسی بزرگ پیرامون سیستان چنین فرموده است :
بیاراسته سیستان چون بهشت
گلش مشک سارابد و زر خشت

زبان ونژاد مردم بلوچ

مهم‌ترین زبان جنوب‌شرقی ایران، زبان بلوچی است که آن را به‌خاطر گونه‌ی کهن بسیاری از واژگان، باید از زبانهای مهم ایرانی شمرد. زبان بلوچی با زبان پهلوی اشکانی و نیز پهلوی اوایل دوره‌ی ساسانی نزدیک است.زیرا در اثر سختی رفت و آمد در همه‌ی سد;ه‌های گذشته و همچنین نبود آمیختگی با دیگر گویش‌ها، صورت اصلی کلمه‌ها در این زبان پیوسته بدون دگرگونی مانده است.
زبان بلوچی از نظر زبان‌شناسی و نیز شناختن ریشه‌ی بسیاری از واژه‌ها و سابقه‌ی برخی اصطلاح‌های رایج در زبان‌فارسی، از منابع مهم به‌شمار می‌رود و می‌توان آن را به دو بخش زیر تقسیم کرد:
1-  بلوچی شمالی یا سرحدی: این گویش در نواحی زاهدان، خاش و سیستان متداول است.
2-  بلوچی جنوبی: در ایرانشهر، سراوان،سرباز و چابهار بدان سخن گفته می‌شود که با وجود تفاوت در بیش‌تر واژگان، برای افراد هر دو دسته قابل تشخیص است.

نژاد

پژوهش‌گران بر این باورند که آریایی‌ها در روزگاری بسیار کهن در دشت پامیر، آسیای میانه، ارمنستان، ارتفاعات کارپات، ساحل‌های رود دانوب پایین، آلمان، اسکاندیناوی و به‌بیان دیگر در شمال اروپا و آسیا زندگی می‌کرده‌اند.
بعدها یعنی حدود  4000سال پیش از میلاد، در اثر زیادشدن جمعیت و یا برخی علت‌های دیگر، از این سرزمین‌ها به‌مهاجرت پرداخته و هر دسته از آنان به‌جانبی رهسپار شده و در آن اقامت گزیدند.
گروهی از این قبیله‌ها از راه خوارزم به‌سوی بلخ و پیرامون آن سرازیر شده و در حدود شرقی و شمال‌شرقی ایران کنونی ساکن گردید. بعدها همین گروه به‌سوی غرب پیش آمد و به‌شعب و قبایل گوناگون بخش شدند.
شاهان هخامنشی، بخش اعظم این سرزمین‌ها و اقوامی را که در آن زندگی می‌کرده‌اند به زیر فرمان خود درآوردند. در برخی از کتیبه‌های داریوش از جمله کتیبه‌ی بیستون که در آغاز سال  520  پیش از زایش یه‌فرمان وی در صخره‌ای از کوه بیستون کنده شده از ایالت‌های  23گانه‌ی هخامنشی از جمله ماکا(بلوچستان )نام برده شده است
بی‌تردید قوم سخت‌کوش بلوچ نیز از همین اقوام آریایی جدا شده و پس از گذشتن از بخش‌های شمالی به‌ناحیه‌ی جنوب آمده است. در این مورد نزدیکی زبان بلوچی به زبان باستانی اقوام مادی، موید این نظر است. با توجه به بررسی و اندازه‌گیری‌های انجام شده توسط دانشمندان نژادشناس از درازای بدن همه‌ی طوایف و قبایل از جمله مردم بلوچستان، آشکار شده است که مشخصات نژادی بلوچ‌ها و آریاییان کاملاً شبیه و یکسان بوده و درنتیجه قوم بلوچ، ایرانی نژاد و همانند کُرد، لُر ، فارس، آذری، تاجیک و... شعبه‌ای از نژاد آریایی ایران می‌باشند

برخی مشخصات مردمان این سرزمین 


 

تقریبا بیشتر مردمان سیستان و بلوچستان سنی حنفی هستند ولی به شیعه نزدیک می باشند . تعصبات مذهبی در پاکستان بیشتر از ایران می باشد .به همین روی  10  روز اول محرم را آنان نیز عزاداری میکنند . به مشایخ خود پیر می گویند و احترام بسیاری برای آنان قائل می باشند . برخی چادر نشینان گوشت شتر و ماهی نمی خورد . بسیاری موی سر و صورت خود را بلند نگاه می دارند . مهمان نوازی بلوچها بسیار زبان زد است و این را بسیاری از تاریخ نگاران و توریست های محقق تاکید کرده اند . اکثر ازدواجها به صورت سنتی انجام میگرد . مردمان این شهر قوی و نیرومند و جنگجو هستند .

ایرانشهر دریک نگاه

ایرانشهر در کتب دینی زرتشت به نام پهله آمده است . ایرانشهر در دوره پیش از حمله اعراب بسیار سرسبز و خرم بوده است . شهرستان ایرانشهر همانند سایر شهرهای استان سیستان و بلوچستان علیرغم داشتن استعدادهای فراوان برای رشد و پیشرفت طی سالیان متمادی تقریبا مورد غفلت مسئولان بوده است از این جهت در این شهرستان مشکلات عدیده ای از جهات مختلف مشاهده می شود، اما مردم ایرانشهر به اقدامات دولت نهم امید بسته اند.
شهرستان ایرانشهر با مساحت  30230  کیلومتر مربع در مرکز استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان  321  کیلومتر است . این شهرستان دارای تعداد  4  مرکز شهری و  4  بخش  – 10  دهستان و  545  آبادی دارای سکنه است. جمعیت این شهرستان نیز  254080  نفر است.

آب این شهرستان ازطریق  1042  حلقه چاه و13  رشته قنات با میزان آبدهی  5/95  میلیون متر مکعب و رودخانه های کاجو با میزان آبدهی  500  میلیون متر مکعب بطور متوسط سالانه تامین می شود.
شهرستان ایرانشهر دارای اقلیم بیابانی گرم و خشک می باشد . میانگین بارش سالانه در این شهرستان  5/105میلی متر و متوسط دمای آن در سال  82  از  2/47  الی  2/2- درجه سانتی گراد در تغییر است .
مردم شهرستان ایرانشهر به زبان بلوچی تکلم می کنند و زبان فارسی نیز رایج است  . 92/99  درصد جمعیت آن را مسلمانان شیعه و سنی، تشکیل می دهند.
36  درصد از مردم شهرستان ایرانشهر بیسواد هستند . در سال تحصیلی  83-1382تعداد کل دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی(بدون بزرگسالان و مراکز تربیت معلم ) شهرستان  70238  نفر بوده که  04/13  درصد از دانش آموزان استان را تشکیل می دهد.
در سال تحصیلی  83-1382  در شهرستان ایرانشهر  ، 1389دانشجودر حال تحصیل بوده که از این تعداد  2/37  در صد در دانشگاه پیام نور و و  7/62  درصد در دانشگاه غیر دولتی مشغول به تحصیل بوده اند.
در سال زراعی  83-1382  سطح زیر کشت محصولات زراعی و باغی شهرستان ایرانشهر بالغ بر  38084  هکتار است که  7/23  درصد از سطح کشت زیر کشت استان را تشکیل می دهد . از این مقدار  25  درصد به کشت باغات و75  درصد به زراعت های سالانه اختصاص دارد. محصولات عمده زراعی شهرستان غلات می باشد.
تعداد صنایع موجود شهرستان ایرانشهر  76  واحد می باشد که هیچ کدام از آنها در روستاهای این شهرستان نیست. عمده ترین معادن موجود در سطح این شهرستان را آهک، مرمر، منگنز و تالک تشکیل می دهد.
از جمله مشکلات عدیده شهرستان ایرانشهر می توان به قاچاق مواد مخدر، کم آبی، بیکاری، خشکسالی متمادی، عدم حمایت از کشاورزان، کمبود امکانات ورزشی و فرهنگی و کمبود مراکز بهداشتی و درمانی اشاره کرد . که بایستنی این موارد در دولتهای وقت به سرعت از بین برود و در آبادانی آنجا کوشش بسیار شود .
به کوشش ارشام پارسی . برگفته شده از دایره المعارف بزرگ ایرانیان اثر استاد عبدالحسین سعیدیان . کپی این نوشتار با نام و آدرس سایت مجاز می باشد .

نظرات() 
Cialis pills
یکشنبه 2 تیر 1398 07:35 ب.ظ

Thanks a lot! I value this!
viagra cialis levitra overnight cialis tadalafil price cialis wal mart pharmacy only best offers cialis use cialis 20 mg cialis et insomni cialis for sale in europa prices for cialis 50mg cialis rezeptfrei cialis online deutschland
Cialis generic
یکشنبه 2 تیر 1398 04:26 ق.ظ

This is nicely expressed! !
cialis e hiv viagra or cialis cialis sicuro in linea cipla cialis online cialis kamagra levitra only now cialis for sale in us legalidad de comprar cialis order cialis from india cialis 5 mg effetti collateral how does cialis work
http://feskaiprac.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 11:42 ق.ظ

Regards! I enjoy this.
tadalafil tablets cialis dosage amounts cialis online nederland cost of cialis per pill cialis 100mg suppliers cialis kamagra levitra we choice free trial of cialis cialis para que sirve cialis 20mg prix en pharmacie cialis generic availability
Cialis 20 mg
جمعه 31 خرداد 1398 07:48 ب.ظ

Very good facts, Cheers.
safe site to buy cialis online american pharmacy cialis ou trouver cialis sur le net cialis mit grapefruitsaft cialis generico tadalafil 20mg cialis australian price we use it cialis online store cialis authentique suisse cialis generique 5 mg
http://kaybizdie.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 04:06 ق.ظ

Terrific info. Regards!
cialis diario compra best generic drugs cialis discount cialis precios cialis peru cialis super kamagra cialis 20mg prix en pharmacie we recommend cheapest cialis cialis for daily use cost of cialis cvs cialis rezeptfrei sterreich
Buy generic cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 10:49 ق.ظ

You reported that terrifically!
cialis 5 mg buy acquisto online cialis effetti del cialis canadian cialis cost of cialis per pill cialis en mexico precio cialis generico in farmacia where cheapest cialis cialis venta a domicilio cialis billig
http://boysigda.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 04:58 ب.ظ

Nicely put. Many thanks!
enter site 20 mg cialis cost cialis kaufen bankberweisung cialis for sale in europa cialis prices cialis lowest price where to buy cialis in ontario female cialis no prescription cialis 5 effetti collaterali cialis coupon buy brand cialis cheap
safe place to buy cialis online
چهارشنبه 29 خرداد 1398 12:44 ق.ظ

Thanks, Useful stuff.
dosagem ideal cialis cialis online nederland comprar cialis 10 espa241a cialis 5 mg schweiz cialis tablets australia cialis generisches kanada enter site natural cialis cialis 5 mg funziona cialis alternative cialis 20 mg best price
http://tuleci.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 02:00 ق.ظ

You actually suggested it wonderfully.
cialis herbs cost of cialis per pill low dose cialis blood pressure generic cialis pro cialis savings card weblink price cialis where cheapest cialis cialis kamagra levitra cialis wir preise cialis savings card
i recommend cialis generico
دوشنبه 27 خرداد 1398 11:14 ق.ظ

You suggested that terrifically.
cialis 100mg suppliers cialis pills boards 200 cialis coupon cialis venta a domicilio cialis australian price cialis pills in singapore cialis generico lilly bulk cialis when can i take another cialis acquistare cialis internet
Buy generic cialis
یکشنبه 26 خرداد 1398 06:42 ق.ظ

You said it adequately..
acheter du cialis a geneve generic cialis review uk american pharmacy cialis cialis official site we like it cialis price cialis coupons cialis e hiv cialis free trial generic cialis in vietnam cialis cipla best buy
canadian cialis generic
شنبه 25 خرداد 1398 05:13 ب.ظ

Thank you, I like this!
where do you buy cialis discount cialis cialis pills in singapore cialis dosage generic cialis 20mg tablets cialis cuantos mg hay if a woman takes a mans cialis we choice cialis pfizer india are there generic cialis if a woman takes a mans cialis
Cialis generic
شنبه 25 خرداد 1398 02:45 ق.ظ

Wonderful stuff. Cheers.
cialis online napol cialis patent expiration cialis venta a domicilio buy cialis online legal deutschland cialis online buy cialis sample pack cialis coupons cialis generico lilly ou acheter du cialis pas cher cialis mit grapefruitsaft
cheapest place to buy cialis
جمعه 24 خرداد 1398 12:42 ب.ظ

Thanks! Numerous knowledge.

cialis patentablauf in deutschland generic cialis at the pharmacy achat cialis en itali cialis ahumada generic cialis in vietnam cialis patent expiration look here cialis cheap canada 5 mg cialis pharmacie en ligne online cialis generic low dose cialis
when will cialis go generic
پنجشنبه 23 خرداد 1398 10:14 ب.ظ

Nicely put, Kudos.
cialis 10 doctissimo buy brand cialis cheap where do you buy cialis cialis super kamagra when will generic cialis be available wow cialis tadalafil 100mg generic for cialis we like it cialis price 200 cialis coupon calis
recommended site cialis kanada
پنجشنبه 23 خرداد 1398 08:53 ق.ظ

You actually explained that terrifically.
cialis wir preise cialis with 2 days delivery viagra vs cialis vs levitra achat cialis en europe cialis herbs cipla cialis online buy cialis online nz canadian cialis american pharmacy cialis cialis savings card
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 04:59 ب.ظ

Thank you, Numerous facts.

how much does a cialis cost buy cialis online buy original cialis generic cialis soft gels cialis professional yohimbe calis cialis name brand cheap cialis billig cialis generique cialis dosage amounts
http://cialisvie.com/
یکشنبه 19 خرداد 1398 11:12 ق.ظ

Regards. I value this.
how do cialis pills work cialis prices cipla cialis online buy cialis cialis coupon cialis official site cialis mit grapefruitsaft cialis tablets australia american pharmacy cialis side effects for cialis
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 05:42 ق.ظ

Incredible lots of amazing advice.
online cialis tadalafil 20mg cialis rckenschmerzen preis cialis 20mg schweiz how does cialis work cialis great britain generic cialis tadalafil cialis daily dose generic cialis canada on line cuanto cuesta cialis yaho
http://canadianpharmacyes.com/
جمعه 23 فروردین 1398 10:24 ب.ظ

Thanks a lot. I like it!
buy viagrow pharmacy canada plus best canadian pharmacy canada drug pharmacy the best canadian online pharmacies online pharmacy online canadian pharmacy canada medication prices canadian prescriptions online serc 24 mg canada rx
buy cheap cialis on line
جمعه 16 آذر 1397 07:54 ق.ظ

Thank you! A lot of data!

how does cialis work weblink price cialis cialis patentablauf in deutschland cialis en 24 hora we use it 50 mg cialis dose cialis 5 mg para diabeticos cialis price thailand we like it cialis soft gel buying cialis on internet no prescription cialis cheap
buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 12:44 ب.ظ

Well expressed genuinely! .
cialis wir preise cialis pills boards comprar cialis 10 espa241a cialis e hiv walgreens price for cialis look here cialis order on line prezzo cialis a buon mercato what is cialis cialis canadian drugs sialis
Online cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:38 ب.ظ

Wow a good deal of very good knowledge!
viagra cialis levitra cialis canada on line dose size of cialis cialis professional from usa venta de cialis canada cialis dosage order a sample of cialis cheap cialis cialis taglich precios cialis peru
buy cialis online safely
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:09 ق.ظ

Whoa loads of beneficial advice.
deutschland cialis online cuanto cuesta cialis yaho online cialis online prescriptions cialis we like it safe cheap cialis compare prices cialis uk prix cialis once a da cialis pills in singapore free cialis generic cialis tadalafil
Cialis 20 mg
سه شنبه 13 آذر 1397 05:01 ب.ظ

Incredible loads of awesome knowledge.
cialis tadalafil cialis flussig online prescriptions cialis weblink price cialis cialis for bph cialis flussig cialis generico postepay buy online cialis 5mg cialis prezzo di mercato cialis 20mg prix en pharmacie
Generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 05:42 ق.ظ

Seriously a good deal of helpful data!
cialis canada prices for cialis 50mg we recommend cialis best buy cialis 5 effetti collaterali cialis super kamagra cialis cost cialis efficacit the best site cialis tablets cialis qualitat viagra vs cialis
buy cheap cialis no prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 05:38 ب.ظ

Nicely put. Appreciate it.
female cialis no prescription cialis prezzo in linea basso we use it cialis online store cialis generico in farmacia cialis tablets for sale cialis 20mg prix en pharmacie prezzo di cialis in bulgaria buying cialis on internet cialis taglich achat cialis en itali
buy cheap cialis coupon
دوشنبه 12 آذر 1397 05:24 ق.ظ

You have made your position extremely nicely!!
side effects for cialis cialis pas cher paris cialis 20 mg cut in half cialis 5 mg buy we use it cialis online store cialis en mexico precio cialis taglich cialis rezeptfrei sterreich generic cialis pill online generic cialis review uk
buy cialis online cheap
یکشنبه 11 آذر 1397 05:04 ب.ظ

Thanks a lot! Quite a lot of facts.

cost of cialis cvs generic for cialis cialis diario compra i recommend cialis generico cialis 20 mg cialis sale online buying brand cialis online cialis generico in farmacia generic for cialis tadalafilo
cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 04:59 ق.ظ

Very good information, Thanks a lot!
enter site natural cialis chinese cialis 50 mg cialis flussig cialis 20 mg effectiveness cialis rckenschmerzen acheter cialis kamagra ou trouver cialis sur le net safe site to buy cialis online cialis coupons printable cheap cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : اهورا مزدا

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان

← صفحات جانبی


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو