تاریخ ، تمدن و فرهنگ ایران
پاینده ایران » زنده باد آزادی » جاوید ایران زمین
تاریخ ایران - فرهنگ و آداب پارسیان - امپراطوری ایران - پارسیان نیک اندیش - تمدن ایرانی - مقالات و حکایت های تاریخی ایران باستان - زن در ایران باستان - هخامنشیان

تاریخچه کامل تکامل پول در ایران

شنبه 3 مرداد 1388

نویسنده: اهورا مزدا | طبقه بندی:دانستنی های تاریخی ایران، 

تاریخچه پول
تاریخچه کامل تکامل پول در ایران

 

 

انسان‌های اولیه که دسته جمعی می‌زیستند، نیازی به تعویض کالا نداشتند. بعد از به وجود آمدن طوایف و قبایل مبادله‌ی کالا به کالا رواج یافت. مبادله‌ی کالا به دلایلی با مشکلاتی همراه بود. برای رفع مشکلات ابتدا از فلز برای مبادله استفاده کردند و پس از مدتی به فلزات گران‌بها و سبک وزن، از جمله طلا، نقره و مس رو آورند.

در بیشتر کشورهای شرقی و آسیایی، فلزی که در مبادله‌ی کالا از آن استفاده می‌شد، حلقه‌ای شکل بود. و در سه هزار سال پیش از میلاد از آن استفاده می‌کردند که می‌توان آن را قدیم‌ترین وسیله‌ی مبادله، پیش از اختراع سکه، دانست. در کاوش‌های شوش حلقه‌هایی از ویرانه‌های معابد، از دوهزار سال قبل از میلاد، به دست آمده است. استفاده از فلزات سبک وزن و کم حجم و گران‌بها، که معاملات را سهل و ممکن می‌ساخت، مورد قبول عامه قرار گرفت. بدین ترتیب مرحله‌ی پیدایش پول آغاز شد.

 

واژه‌ی پول

پول از کلمه‌ی یونانی Obolos گرفته شده و آن سکه‌ای بود برابر یک ششم درهم یا دراخم. کریستین سن معتقد است کلمه “پول” در زمان اشکانیان به ایران راه یافته است.

 

“سکه” نام دستگاه آهنینی بود که برای مهر زدن بر پول‌هایی که در میان مردم رایج و با آن معامله می‌کردند، به کار می‌رفت. بعدها آن را اثر مهری می‌نامیدند که روی سکه‌های حک می‌شد.

بنابراین سکه عبارت است از یک قطعه فلز به وزن معین که روی آن علامت رسمی دولت، یا حکومتی که عیار و وزن آن و ارزش آن را تعهد می‌کند، قید شده است.

سکه در ایران در دوره ی هخامنشی
بی‌شک پیش از دولت هخامنشی و تصرف لیدی در سال ??? قبل از میلاد ایرانیان به اختراع پول اقدام کرده و در کشور خود رواج داده بودند. پس از سقوط لیدی به دست کوروش، “یونا” یکی از ساتراپ‌نشین‌های هخامنشی شد که در “ساردس” کارگاه ضرب سکه بود و در زمان کوروش کبیر خشایارشاه و کمبوجیه در آن ضرب سکه می‌کردند.

داریوش بزرگ سومین شاهنشاه هخامنشی (???-??? قبل از میلاد) بر آن شد پولی ضرب کند که در همه جا پذیرفته شود و در سراسر کشور اعتبار داشته باشد و بر خلاف مسکوکات قبلی فقط ارزش محلی نداشته باشد. زیرا سکه‌هایی که در آن زمان در ایران رواج داشت، هیچ‌یک از آن شاهنشاهان هخامنشی نبود.

نخستین سکه‌ای که از آن زمان باقی مانده سکه داریوش است که شهرت جهانی دارد. این سکه را یونانی‌ها “دریکوس” یعنی “داریوش” می‌نامند که آن را نباید با کلمه‌ی زرینه و درینه یکی تصور کرد. سکه‌ی داریوشی از زرناب بود. در زمان هخامنشیان هیچ‌یک از حکام و پادشاهان محلی حق نداشتند بدون اجازه‌ی داریوش به نام خود سکه زنند، فقط اجازه داشتند با اجازه‌ی داریوش سکه‌ی نقره بزنند، چرا که ضرب سکه‌ی طلا در انحصار مرکز بود. نخستین سکه‌ی داریوش احتمالا در سال ??? قبل از میلاد ضرب شده است.

 

پس از فتح یونان به دست سپاهیان ایران و اختلاط ایران و یونان، واژه‌ی درم در ایران متداول شد که اصل آن دارشم (دراخم) یونانی است و ایرانیان آن را درم گفتند که نام پول بود و اعراب بعدها این واژه را از ایرانیان اقتباس کردند. از مسکوکات دوره‌ی هخامنشی، به جز دریک شکل یا سیکل، درم؛ کرشه را می‌توان نام برد. واحدهای کوچک‌تر مسکوک زر، نیم‌ستاتر و یک‌سوم‌ستاتر نامیده می‌شدند.

سکه در دوره‌ی اشکانی
با غلبه اسکندر بر ایران سکه‌های طلا کمیاب و از جریان خارج شد. در آن زمان دیگر در ایران طلا ضرب نمی‌شد. سلوکی‌ها در معاملات داخلی خود سکه‌های نقره به کار می‌بردند و اشکانیان نیز به تقلید از سلوکیان از پول نقره استفاده می‌کردند. اشکانیان از نقره و مس و مفرغ نیز سکه می‌زدند. جنس برخی از این سکه‌ها از برنج بود که روی آن لعابی از مس داده بودند.

سکه‌های این دوره دو نوع بود: نوع اول مسکوکات نقره‌ی چهاردرخمی با تعدادی مسکوک مسی؛ و نوع دوم یک‌درخمی نقره و مسکوکاتی از مس. نوع اول سکه‌ها در شهرهای یونانی‌نشین و نوع دوم در مراکزی که تحت حکمرانی مستقیم پارت‌ها بود، ضرب می‌شد.

مسکوکات دوره‌ی صفوی
سکه‌های عصر صفوی از طلا، نقره و مس بود. سکه‌های زمان شاه عباس “عباسی” نامیده می‌شد. این سکه‌ها نخست از جنس نقره بود. هر پنجاه‌عباسی را یک “تومان” می‌گفتند، که ده‌هزار دینار قیمت داشت. در این دوره مسکوک طلا وجود نداشت. فقط سکه‌های طلا را که “شاهنشاه” نام داشت، هنگام جلوس شاه بر تخت سلطنت و در جشن نوروز ضرب می‌کردند. این سکه‌ها در میان مردم رواج نداشت و آن را اشرافی نیز می‌گفتند. علت این نام‌گذازی بهای زیاد آن‌ها بود.

سکه‌های رایج این دوره “غزبیگی” یا “غازبیگی” برابر پنج‌دینار یا یک‌دهم شاهی؛ “بیستی” معادل بیست‌دینار یا دوپنجم شاهی؛ “پول سیاه” یا “قراپول” معادل بیست‌وپنج دینار یا نیم‌شاهی؛ “شاهی” معادل پنجاه دینار؛ و “عباسی” معادل دویست دینار یا چهارشای بود. تا انتخاب ریال به منزله‌ی واحد پول در ایران، در سال ???? شمسی و حتی سال‌ها بعد از آن، از این واحدهای پولی استفاده می‌شد.

 

پس از صفویه نیز از این مسکوکات استفاده میکردند. در دوره‌ی نادشاه واحد پولی به نام “نادری” وجود داشت، که ارزش آن ده‌شاهی بود.

مسکوکات دوره‌ی قاجاریه
واحد اصلی پول قاجار تومان، قران و شاهی بود. تومان واژه‌ی ترکی ایغوری است به معنی ده‌هزار که در تقسیمات لشکری هر ده‌هزار سرباز تومان و فرمانده‌ی آنها امیرتومان نامیده می‌شد. تا پیش از قاجار از این واحد پولی استفاده نمی‌شد. در دوره‌ی مغول ده‌هزار دینار را برابر تومان می‌دانستند. کسروی یک‌تومان مغول را برابر صدهزار تومان امروز می‌داند. تونان طلا اولین بار در زمان فتحعلی‌شاه قاجار ضرب شد.

وزن آن در ???? قمری (???? شمسی) یک‌مثقال و یک‌ششم مثقال بود. در سال ???? قمری در زمان ناصرالدین‌شاه، وزن طلای تومان کاهش یافت و ارزش آن برابر ده‌قران نقره یا ده‌هزار دینار شد. اما سکه‌ای به نام دینار وجود نداشت. در سال ???? شمسی که آحاد پول ایران تغییر کرد، تومان به معنای ده ‌ریال شد که هنوز هم این لفظ رایج است.

در زمان فتحعلی‌شاه، سکه‌ی نقره‌ی جدید، یعنی “قران” متداول شد، که معادل یک‌دهم تونان و پنج‌عباسی یا بیست‌شاهی بود. در این زمان شاهی به صورت سکه‌ی مسی در آمده بود. بنابراین سه شکل سکه در ایران رایج بود: تومان‌های طلا، قران نقره و شاهی مسی. ولی پول رایج سکه‌های نقره بود.

مسکوکات دوره‌ی پهلوی

 

پول دوره‌ی قاجار تا اوایل دوره‌ی پهلوی رایج بود. اما طلا پشتوانه‌ی پول نبود. در سال ???? شمسی طلا پشتوانه‌ی پول شد. مسکوک نقره‌ی یک‌ریالی به نمایندگی ریال طلا در کشور رایج و قران برچیده شد؛ مسکوک نقره، نیم‌ریالی، دوریالی و پنچ‌ریالی شد.

ریال در اصل واژه‌ی اسپانیایی است و آن نام سکه‌ی نقره‌ای رایج در آن سرزمین بود که به معنی “شاهی” است. این واژه مترداف “رویال” (Royal) انگلیسی و “رگالیس” لاتین است که آن هم به معنای شاهی است و از ریشه “رکس” (Rex) یعنی شاه است.

از مسکوکات قانونی طلا در ایران در دوره‌ی رضاشاه، سکه‌ی پهلوی است که بر اساس قانون مصوب سال ???? شمسی در مجلس شورای ملی، که برای تعیین واحد و مقیاس پول ایران به تصویب رسید، سکه‌ پهلوی طلا به ارزش صدریال ضرب شد. این سکه دارای عیار ??? در هزار بود و با عکس شیر و خورشید و پادشاه مزین شده بود.

پس از انقلاب 57 در بهار  سکه‌ی طلای ایرانی ضرب شد که به نام “بهار آزادی” که دارای همان عیار پهلوی است. مسکوکات ریال نیز در این دوره ضرب و اسکناس نیز مانند زمان پهلوی منتشر شد.

نشر اسکناس
مدیریت بانک در ایران را ایران ‌شناسان بنام نظیر هوتم شیندلر و ژوزف رابیو بر عهده داشتند. با ابتکار رابیو بانک شاهنشاهی اقدام به چاپ اسکناس‌های کوچک کرد و هم از این راه وارد زندگی روزمره مردم شد و سود سرشاری کسب کرد. اسکناس در آغاز قرار بود با پشتوانه‌ی طلا چاپ شود، اما بعدها با پشتوانه‌ی نقره به چاپ رسید و نیز می‌بایست پشتوانه طلا برابر هفتاد درصد اسکناس‌های در گردش باشد که بعدها به رقم پنجاه درصد و پس از آن به سی درصد تبدیل سد؛ که در حقیقت هفتاد درصد اسکناس‌ها یدون پشتوانه بود، که این کار سود سرشاری برای بانک در بر داشت.

نظرات() 
Cialis pills
یکشنبه 2 تیر 1398 11:38 ق.ظ

You explained this effectively!
cilas how much does a cialis cost dose size of cialis when will generic cialis be available we recommend cialis info online prescriptions cialis acquistare cialis internet prezzo di cialis in bulgaria cialis preise schweiz cialis prezzo in linea basso
cheap cialis viagra
شنبه 1 تیر 1398 08:56 ب.ظ

Great content, Many thanks!
cialis 100mg suppliers tadalafil 20 mg cialis therapie the best choice cialis woman cialis alternative can i take cialis and ecstasy generic for cialis cialis dose 30mg cialis usa cost buy cialis online cheapest
cialis for cheap
شنبه 1 تیر 1398 04:04 ق.ظ

You said it perfectly..
generic cialis 20mg uk cialis online nederland cialis 5mg price cialis best only best offers 100mg cialis cialis reviews comprar cialis navarr dosagem ideal cialis achat cialis en europe ou trouver cialis sur le net
http://writoutten.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 12:07 ب.ظ

Wonderful posts. Cheers!
cialis herbs acheter du cialis a geneve cialis for sale weblink price cialis cialis purchasing dosagem ideal cialis cialis purchasing link for you cialis price cialis 20 mg cut in half the best choice cialis woman
when does the patent expire on cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 07:28 ب.ظ

Truly a good deal of good information.
cialis efficacit buy brand cialis cheap bulk cialis buy cialis online legal cialis generique tadalafil 5mg cialis daily dose generic cialis manufacturer coupon 200 cialis coupon price cialis per pill
daily cialis price
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:04 ق.ظ

With thanks. Wonderful information!
buy cialis sialis what is cialis viagra cialis levitra cialis generique cialis tablets australia achat cialis en itali cialis professional from usa cialis y deporte sublingual cialis online
cipla cialis online
چهارشنبه 29 خرداد 1398 08:20 ق.ظ

Whoa quite a lot of beneficial information!
are there generic cialis enter site natural cialis wow cialis 20 look here cialis cheap canada cialis venta a domicilio opinioni cialis generico cialis therapie prix cialis once a da dosagem ideal cialis cialis super acti
Cialis 20 mg
سه شنبه 28 خرداد 1398 10:04 ق.ظ

You have made the point!
cialis online deutschland buy name brand cialis on line link for you cialis price cialis 5 mg funziona cialis prezzo di mercato cialis vs viagra side effects of cialis generic cialis with dapoxetine cialis preise schweiz acquistare cialis internet
http://lingprogus.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 06:49 ب.ظ

Great stuff. Thank you.
achat cialis en itali cialis 20 mg cost buy cheap cialis in uk generic cialis tadalafil online prescriptions cialis weblink price cialis cialis diario compra non 5 mg cialis generici only best offers 100mg cialis cialis 200 dollar savings card
http://ubdomo.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 03:45 ق.ظ

Wonderful postings. Many thanks.
buying cialis overnight cialis authentique suisse cialis 20 mg legalidad de comprar cialis prix de cialis free generic cialis brand cialis generic safe site to buy cialis online cialis prezzo in linea basso discount cialis
cialis street price
یکشنبه 26 خرداد 1398 02:20 ب.ظ

Thanks, Excellent stuff!
cialis usa cost cialis without a doctor's prescription cialis side effects cialis from canada cialis billig generic cialis pill online miglior cialis generico cialis cipla best buy purchasing cialis on the internet we use it cialis online store
http://rinatar.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 10:02 ق.ظ

Good facts. Appreciate it!
prezzo cialis a buon mercato cialis italia gratis cialis online nederland acquistare cialis internet costo in farmacia cialis cialis pas cher paris cialis dosage recommendations cialis australia org cialis efficacit online cialis
Buy cialis online
جمعه 24 خرداد 1398 08:09 ب.ظ

Amazing lots of superb advice!
cialis 5 mg funziona cialis for bph cialis lowest price cialis 100 mg 30 tablet free generic cialis tadalafil 10 mg buy cialis online legal low dose cialis blood pressure enter site 20 mg cialis cost 5 mg cialis pharmacie en ligne
http://cifoli.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 05:32 ق.ظ

Thanks a lot. I enjoy this.
when can i take another cialis cialis 20mg preis cf cialis uk next day buy cialis cheap 10 mg prices for cialis 50mg wow cialis tadalafil 100mg buy generic cialis cialis 50 mg soft tab buy original cialis buy cialis online cheapest
http://alarup.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 01:49 ق.ظ

You actually explained it effectively.
cialis cipla best buy we choice cialis uk cialis online deutschland cialis en 24 hora link for you cialis price miglior cialis generico what is cialis cialis for sale in europa online prescriptions cialis tadalafil 10 mg
cialisvie.com
دوشنبه 20 خرداد 1398 01:08 ق.ظ

You actually stated it wonderfully.
discount cialis ou trouver cialis sur le net wow cialis 20 buy cialis cheap 10 mg acquisto online cialis cialis ahumada cialis official site link for you cialis price buy name brand cialis on line cialis tadalafil
http://cialisvie.com/
شنبه 18 خرداد 1398 07:08 ب.ظ

Very good information. Cheers!
tadalafil 20 mg cialis kaufen wo cialis dose 30mg tadalafil 20mg cialis 5 mg funziona fast cialis online cialis canadian drugs cialis kaufen wo cialis online holland cialis 5 mg scheda tecnica
buy tadalafil online
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:00 ب.ظ

Truly a good deal of beneficial material!
deutschland cialis online dosagem ideal cialis cialis name brand cheap cialis en mexico precio cialis 30 day trial coupon comprar cialis navarr precios de cialis generico prescription doctor cialis cialis venta a domicilio generic cialis at walmart
buy generic cialis pills
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:28 ق.ظ

Seriously tons of great facts.
generic cialis in vietnam we like it cialis soft gel click here take cialis cialis billig cialis generico en mexico cialis daily new zealand only here cialis pills generic cialis 20mg uk cialis qualitat click now buy cialis brand
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:04 ق.ظ

You actually explained this well.
cialis pas cher paris viagra or cialis cialis en 24 hora cialis free trial generic cialis in vietnam look here cialis cheap canada buy generic cialis free generic cialis cialis sicuro in linea generic cialis pill online
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:31 ب.ظ

Nicely put, Kudos!
venta de cialis canada cialis 5 mg funziona generic cialis review uk generic cialis at the pharmacy we use it cialis online store cialis wir preise cialis dosage amounts cialis for sale only now cialis 20 mg we choice free trial of cialis
Cialis 20 mg
سه شنبه 13 آذر 1397 10:40 ق.ظ

Superb stuff. Cheers.
cialis prices cialis 10 doctissimo cialis kaufen tadalafil brand cialis generic cialis en 24 hora cialis farmacias guadalajara buy online cialis 5mg low cost cialis 20mg prices on cialis 10 mg
buy cheap cialis coupon
دوشنبه 12 آذر 1397 10:57 ب.ظ

Amazing all kinds of excellent advice!
we choice cialis uk cialis professional from usa fast cialis online cialis y deporte cialis 100mg suppliers dosagem ideal cialis cialis 5mg prix cialis generic tadalafil buy il cialis quanto costa click here take cialis
buy generic cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 10:08 ق.ظ

You actually expressed it adequately!
buy brand cialis cheap buy online cialis 5mg cialis kaufen bankberweisung cialis name brand cheap cialis generico postepay cialis 20mg cialis side effects miglior cialis generico generic cialis review uk cialis generico postepay
buy cialis us pharmacy
یکشنبه 11 آذر 1397 10:25 ب.ظ

This is nicely put! .
acheter cialis meilleur pri cialis sale online safe site to buy cialis online cialis tadalafil online what is cialis compare prices cialis uk we like it safe cheap cialis cialis en mexico precio cialis prezzo al pubblico price cialis best
buy cialis online without a prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 09:29 ق.ظ

With thanks! A lot of posts!

cialis arginine interactio cialis for sale in europa cialis prezzo di mercato cialis manufacturer coupon cialis free trial purchasing cialis on the internet weblink price cialis cialis 200 dollar savings card cialis prezzo in linea basso cialis soft tabs for sale
buy cialis online without a prescription
شنبه 10 آذر 1397 10:37 ب.ظ

You actually mentioned it perfectly.
cialis prezzo di mercato cialis 5 mg scheda tecnica miglior cialis generico legalidad de comprar cialis discount cialis cialis 5mg prix cialis prezzo in linea basso viagra vs cialis vs levitra generic cialis at the pharmacy cialis patentablauf in deutschland
buy tadalafil online
شنبه 10 آذر 1397 09:20 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
purchasing cialis on the internet cialis super acti cialis price thailand cialis pills boards best generic drugs cialis cialis for sale cialis name brand cheap online prescriptions cialis cialis online try it no rx cialis
Cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 10:04 ب.ظ

Nicely put, Thank you!
cialis 10 doctissimo canadian drugs generic cialis generic cialis pill online buy brand cialis cheap we recommend cialis best buy effetti del cialis cialis generico in farmacia cialis super kamagra buying cialis in colombia dosagem ideal cialis
buy cialis without a doctor's prescription
جمعه 9 آذر 1397 10:08 ق.ظ

You made the point.
cialis 50 mg soft tab where cheapest cialis cialis generico in farmacia cialis pills price each cialis generico milano cialis canada on line price cialis best cialis daily new zealand cialis australia org the best choice cialis woman
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

← درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : اهورا مزدا

← لینکدونی

← طبقه بندی

← آرشیو

← لینکستان

← صفحات جانبی


← آخرین پستها

← نویسندگان

← ابر برچسبها

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :